Araştırmacılar, belirtiler ortaya çıkmadan yıllar önce karaciğer hastalığını tespit edebilen yapay zekâ destekli yeni bir kan testi geliştirdi. Bu sistem, kanda dolaşan hücre dışı DNA parçalarının genom boyunca oluşturduğu desenleri analiz ediyor. Özellikle karaciğer fibrozisi ve siroz gibi hastalıklar çoğu zaman ciddi hasar oluşana kadar fark edilmiyor. Yeni yöntem bu hastalıkların erken aşamadaki izlerini tespit edebiliyor. Böylece doktorların hastalığa daha erken müdahale etmesi mümkün olabilir. Çalışma ABD’deki Johns Hopkins Kimmel Kanser Merkezi araştırmacıları tarafından yürütüldü. Bulgular Science Translational Medicine dergisinde yayımlandı.
DNA parçalanma desenleri hastalık sinyalleri veriyor
Testin temelinde “fragmentom” adı verilen bir analiz yöntemi bulunuyor. Bu yöntem hücrelerden kana karışan DNA parçalarının nasıl kırıldığını ve genom boyunca nerelerde bulunduğunu inceliyor. Araştırmacılar 1.576 kişiden alınan kan örneklerinde tüm genom dizilemesi yaptı. Her analizde yaklaşık 40 milyon DNA parçası incelendi ve geniş bir veri seti oluşturuldu. Yapay zekâ algoritmaları bu verilerde hastalıkla bağlantılı desenleri belirlemek için kullanıldı. Sonuçta erken dönem karaciğer fibrozisi ve ileri evre siroz yüksek doğrulukla tespit edildi. Araştırmacılar bu yöntemin klasik sıvı biyopsilerden daha geniş bir sağlık tablosu sunduğunu belirtiyor.
Bu yaklaşım klasik testlerden farklı çalışıyor
Birçok sıvı biyopsi testi belirli gen mutasyonlarını arayarak kanser gibi hastalıkları tespit etmeye çalışır. Fragmentom yöntemi ise tek tek mutasyonlara bakmak yerine DNA parçalarının genel davranışını inceler. DNA’nın nasıl kesildiği, paketlendiği ve genom boyunca nasıl dağıldığı analiz edilir. Bu geniş perspektif farklı hastalıkların biyolojik izlerini yakalamayı mümkün kılar. Araştırmacılar bu sayede yalnızca kanser değil başka kronik hastalıkların da tespit edilebileceğini düşünüyor. Yapay zekâ sayesinde milyonlarca DNA parçasından anlamlı desenler çıkarılabiliyor. Böylece hastalık riskine dair daha kapsamlı biyolojik sinyaller elde ediliyor.
Erken teşhis milyonlarca insan için kritik olabilir
Araştırmacılara göre yalnızca ABD’de yaklaşık 100 milyon kişi karaciğer hastalığı riski taşıyor. Fibrozis erken evrede tespit edilirse tedaviyle geri döndürülebiliyor. Ancak hastalık fark edilmezse siroza ve hatta karaciğer kanserine ilerleyebiliyor. Mevcut kan testleri özellikle erken evre fibrozisi tespit etmede yeterince hassas değil. Görüntüleme yöntemleri ise pahalı ve her yerde erişilebilir değil. Bu nedenle basit bir kan testi büyük bir avantaj sağlayabilir. Erken teşhis sayesinde hastalığın ilerlemesi ve kanser gelişimi önlenebilir.
Gelecekte başka hastalıkların da tespit edilmesi hedefleniyor
Araştırmacılar fragmentom analizinin yalnızca karaciğer hastalığıyla sınırlı olmayabileceğini düşünüyor. Çalışmada kardiyovasküler, inflamatuar ve nörodejeneratif hastalıklarla ilişkili bazı DNA desenleri de gözlemlendi. Ancak bu hastalıklar için ayrı testler geliştirmek için daha fazla veri gerekiyor. Şimdilik geliştirilen test prototip aşamasında bulunuyor ve klinik kullanıma sunulmuş değil. Araştırma ekibi yöntemi daha geniş hasta gruplarında test etmeyi planlıyor. Gelecekte tek bir kan testiyle birçok kronik hastalığın erken sinyallerinin tespit edilmesi mümkün olabilir. Bu yaklaşım kişiselleştirilmiş tıp alanında önemli bir adım olarak görülüyor.
Henüz hiç yorum yapılmamış. İlk yorumu sen yap!
